Codzienne funkcjonowanie podporządkowujesz intensywnym treningom, rygorystycznym zasadom żywieniowym oraz stosowaniu suplementów diety? Możesz (ale nie musisz) cierpieć na bigoreksję. Ale jak rozpoznać czy po prostu dbamy o zdrowie, a kierujemy się w stronę zaburzeń?

Dbanie o zdrowy styl życia jest zły?

No właśnie – treningi (nawet te intensywne), dbanie o „czystą michę” (czy trzymanie konkretnej diety), stosowanie suplementów diety – to wszystko nie brzmi przecież źle?

Zaburzenia (np. odżywiania) często kojarzą się z widocznie szkodliwymi mechanizmami – nadmierne objadanie się (czego konsekwencją może być otyłość) czy głodzenie się (czego konsekwencją może być anoreksja). Uprawianie sportu i dbałość o dietę, wydają się być jednoznacznie pozytywnym zachowaniem – wręcz dbałością o zdrowy styl życia.

Rozwija się powoli

Wszystko zaczyna się dość niepozornie. Zaczyna się z pozoru niewinnie – rośnie koncentracja na wyglądzie zewnętrznym. Pojawia się pragnienie osiągnięcia idealnie umięśnionej sylwetki, co prowadzi do spędzania każdej wolnej chwili na siłowni.

Z czasem treningi stają się nieodzownym elementem codzienności, a poczucie niedosytu względem masy mięśniowej narasta. W odpowiedzi na te odczucia sięga się po sterydy anaboliczne i inne środki wspomagające.

Czym jest biogreksja?

Bigoreksja (dysmorfia mięśniowa) nie jest oficjalnie sklasyfikowana jako zaburzenie odżywiania ani zaburzenie psychiczne. Z całą pewnością jednak pozostaje w ścisłym związku z cielesnością, zniekształconym postrzeganiem własnego ciała oraz zakłóceniem prawidłowego funkcjonowania psychicznego i społecznego jednostki.

Bigorekcja najczęściej występuje u mężczyzn. Może rozwijać się już w okresie nastoletnim. Dotyczy około 10% mężczyzn wyczynowo uprawiających kulturystykę.

Osoby zmagające się z tym problemem odczuwają silne niezadowolenie ze swojego wyglądu, zwłaszcza z budowy ciała. A szczegółnie jej „umięśnienia”. Sęk w tym, że ideał wymarzonej sylwetki jest nie do osiągnięcia.

Skąd się bierze bigoreksja?

Charakteryzuje się nadmiernym skupieniem na wyglądzie fizycznym, zwłaszcza na rozmiarze i definicji mięśni. Osoby dotknięte tym zaburzeniem postrzegają swoje ciało jako niewystarczająco umięśnione, nawet gdy ich sylwetka osiąga już nienaturalnie rozbudowane proporcje.

Do typowych objawów bigoreksji należą:

• koncentracja na własnym wyglądzie, obserwacja ciała, dokładne analizowanie proporcji masy mięśniowej i zawartości tkanki tłuszczowej,
• wykonywanie nadmiernej aktywności fizycznej, traktowanie treningów jako priorytetu,
• kontynuowanie treningów mimo kontuzji, przemęczenia czy innych przeciwwskazań, nawet jeśli zagrażają zdrowiu czy życiu,
• stosowanie restrykcyjnych diet ukierunkowanych na maksymalizację przyrostu mięśni,
• zaniedbywanie obowiązków zawodowych, społecznych lub rodzinnych na rzecz ćwiczeń i budowania masy mięśniowej, wszystko jest podpożądkowane treningom, w skrajnym przypadku może to być rezygnacja z pracy,
• odczuwanie silnego poczucia winy w przypadku opuszczenia treningu, ale też poczucia winy w porównywaniu się z sylwetkami innych osób,
• unikanie pokazywanie swojego ciała, unikanie basenów, saun, miejsc, gdzie mięśnie mogą być odsłonięte, duży strach przed oceną, to również dobieranie ubrań tak, by mięśnie wydawały się większe,
• przyjmowanie dużych ilości suplementów diety wspomagających rozwój tkanki mięśniowej, również tych z niesprawdzonych źródeł.

Przyczyny bigoreksji

Choć zaburzenie to zostało opisane stosunkowo niedawno, coraz więcej danych wskazuje, że jego rozwój jest wynikiem złożonej interakcji czynników społecznych, psychologicznych i biologicznych.

Źródła społeczne

Społeczne źródła bigoreksji obejmują przede wszystkim rosnącą presję kulturową związaną z wyglądem zewnętrznym. Wzrost popularności kulturystyki, idealizacja muskularnej sylwetki oraz przekazy medialne – zwłaszcza w mediach społecznościowych – promujące określony typ ciała, przyczyniają się do kształtowania nierealistycznych standardów męskości.

Wizerunek silnego, umięśnionego mężczyzny staje się nie tylko estetycznym ideałem, ale także symbolem sukcesu, samodyscypliny i społecznej akceptacji.

Źródła psychologiczne

Psychologiczne uwarunkowania bigoreksji często obejmują niską samoocenę, brak akceptacji własnego ciała oraz trudności w relacjach interpersonalnych.

W wielu przypadkach zaburzenie rozwija się już w okresie dojrzewania, szczególnie u chłopców o drobnej budowie ciała, którzy doświadczają odrzucenia lub drwin ze strony rówieśników.

Trening siłowy staje się wówczas nie tylko sposobem na zmianę wyglądu, ale także próbą odzyskania kontroli, poprawy samooceny i zbudowania tożsamości.

W niektórych przypadkach bigoreksja może pełnić funkcję mechanizmu ucieczkowego – pozwala odwrócić uwagę od codziennych problemów, lęków czy poczucia braku sprawczości.

Wśród czynników ryzyka wymienia się również perfekcjonizm, zaburzenia lękowe i depresyjne, a także obecność innych zaburzeń dysmorficznych w rodzinie.

Źródła biologiczne

Drugi krytyczny moment rozwoju bigoreksji może przypadać na okres około czterdziestego roku życia, kiedy to naturalnie spada poziom testosteronu, a zmiany hormonalne i metaboliczne prowadzą do zwiększenia ilości tkanki tłuszczowej.

W odpowiedzi na te zmiany niektórzy mężczyźni podejmują intensywne działania mające na celu „zatrzymanie czasu” i utrzymanie młodzieńczego wyglądu, co może przerodzić się w obsesyjne dążenie do muskulatury.

Zagrożenia, czyli skutki bigoreksji

Wśród najczęściej obserwowanych skutków wymienia się przewlekły stres, napięcie emocjonalne, obniżenie samooceny oraz spadek poczucia własnej wartości. Często współwystępuje z objawami depresyjnymi, lękowymi oraz innymi formami zaburzeń odżywiania.

Monotematyczna, restrykcyjna dieta, skoncentrowana wyłącznie na przyspieszeniu rozwoju masy mięśniowej może prowadzić do niedoborów witamin i składników mineralnych, co zaburza równowagę metaboliczną organizmu.

Szczególnie niebezpieczne są substancje wspomagające, takie jak steroidy anaboliczno-androgenne. Ich długotrwałe i niekontrolowane przyjmowanie może prowadzić do:

• trądziku i zmian skórnych,
• zaburzeń funkcji seksualnych,
• ginekomastii (powiększenia gruczołów piersiowych u mężczyzn),
• atrofii jąder,
• podwyższenia poziomu cholesterolu,
• uszkodzeń narządów wewnętrznych.

Dodatkowo, nagłe odstawienie sterydów może skutkować gwałtownym pogorszeniem stanu psychicznego, w tym wystąpieniem objawów depresyjnych.

Leczenie bigoreksji

Leczenie bigoreksji wymaga kompleksowego, interdyscyplinarnego podejścia, uwzględniającego aspekty psychiczne i somatyczne. Kluczową rolę odgrywa współpraca specjalistów z różnych dziedzin: psychologów, psychoterapeutów, psychiatrów, dietetyków oraz psychodietetyków. Proces terapeutyczny koncentruje się na odbudowie zdrowego obrazu własnego ciała, redukcji obsesyjnych przekonań dotyczących muskulatury oraz przywróceniu równowagi w codziennym funkcjonowaniu.

Najczęściej stosowaną formą terapii jest psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT), której celem jest identyfikacja i modyfikacja destrukcyjnych schematów myślenia oraz zachowań związanych z wyglądem fizycznym. W niektórych przypadkach wdrażane są również techniki psychodynamiczne oraz farmakoterapia, szczególnie w przypadku współwystępowania zaburzeń depresyjnych lub lękowych.

Równolegle prowadzona jest edukacja żywieniowa, której zadaniem jest przywrócenie zbilansowanego, różnorodnego sposobu odżywiania. Dietetyk wspiera pacjenta w stopniowym urozmaicaniu jadłospisu, dostosowując go do indywidualnych potrzeb organizmu i eliminując szkodliwe nawyki żywieniowe, takie jak obsesyjne liczenie kalorii czy nadmierne spożycie suplementów.

Podstawą skutecznego leczenia jest świadomość problemu oraz gotowość do podjęcia pracy nad sobą. Wczesna interwencja, empatyczne wsparcie ze strony otoczenia oraz profesjonalna pomoc specjalistów znacząco zwiększają szanse na powrót do zdrowia i odzyskanie kontroli nad własnym życiem.

Bigoreksja – co dalej?

Bigoreksja powinna być traktowana jako poważne zaburzenie wymagające interdyscyplinarnego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego, uwzględniającego zarówno aspekty somatyczne, jak i psychologiczne.

Źródła

Pope H.G. jr., Olivardia R.: „Evolving ideals of male body image as seen through action toys”, International Journal of Eat Disorders, 1999, 26 (1), s. 165-172.

Maciejewska T.: „Bigoreksja wśród mężczyzn – problem realny czy wymyślony? Komunikat z badań w zielonogórskich siłowniach” , 2009, Dyskursy Młodych Andragogów/Adult Education Discourses (10) 

Mayo Clinic Staff, „Body dysmorphic disorder” [online], https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/body-dysmorphic-disorder/symptoms-causes/syc-20353938

Kluczyńska U.:„Bigoreksja, czyli kłopoty mężczyzn z ciałem” [online], https://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/arseducandi/article/view/1882/1378

Michalska, A., Szejko, N., Jakubczyk, A., Wojnar, M.: „Niespecyficzne zaburzenia odżywiania się – subiektywny przegląd” [online], https://www.psychiatriapolska.pl/pdf-59217-79330?filename=Nonspecific%20eating.pdf